Grotestraat 212

Wolf Leib Israel Engländer wordt in 1893 in Altona (Hamburg) geboren. Wolf of Willi, zoals zijn roepnaam luidt, is in Hamburg de eigenaar van het bedrijf Hinsel & Engelsen, waar speelgoed en juwelen verkocht worden. Hij trouwt er met Marga Bender en ze wonen in bij haar ouders. In 1921 krijgen ze hun dochter Ruth Helene. Ze scheiden en Mrga hertrouwtmaar dat huwelijk houdt maar heel kort stan. Dochter Ruth blijft in die tijd bij haar grootouders wonen. Als Willi’s ex-vrouw Marga in Hamburg een uitzettingsbevel ontvangt, melden haar ouders zich vrijwillig voor hetzelfde vervoer naar het getto van Lodz in Polen. In Lodz werkt Marga als naaister en haar dochter Ruth als modeontwerpster. Ze worden allemaal in 1942 vermoord. Voor hen zijn Stolpersteine in Hamburg geplaatst1.

Willi komt naar Borne vanuit Voorburg ‘ter verwijdering uit het grensgebied’. Het is niet duidelijk of hij in Borne connecties had. Hij verdient als koopman de kost. Hij heeft eerst ingewoond bij de familie Hes aan de Ennekerdijk en later bij Van Gelder aan de Aanslagsweg. Als hij wordt weggevoerd woont hij bij de Van Gelders aan de Grotestraat.

Hij wordt tewerkgesteld in kamp Overbroek, samen met verschillende Bornse plaatsgenoten. Vandaar wordt hij via Westerbork naar Auschwitz gestuurd waar hij opnieuw in een werkkamp terecht komt. Hij sterft er in 1943.
-----
Als de oorlog begint wonen drie broers van Van Gelder aan de Grotestraat in Borne. De oudste, Salomon, is dan weduwnaar; hij sterft in 1941 en wordt in Borne begraven.

De broers David en Jacob zijn met de zussen Geertruida (Truitje) en Mina Hiegenlich uit Assen getrouw. Jacob en Mina trouwden in 1906 en blijven kinderloos, ze drijven een antiekzaak.

Jacobs broer David is weduwnaar van Mathilde Bambergen als hij in 1916 met Truitje trouwt. David neemt in 1922 textielzaak over van Salomon Lievendag en zijn vrouw Mietjen van Gelder, die naar Enschede verhuizen. Deze winkel is gevestigd aan de Grotestraat (nummer 212, nu het Chinese restaurant). Ook staat hij met zijn waren op de markt.

David en Jacob en de zussen Hiegenlich wonen bij elkaar in hetzelfde huis, ze worden alle vier in Sobibor vergast.

David’s dochter Anna Rosa (1909) uit zijn eerste huwelijk trouwt met Sally Hes, zoon van voorganger Hes. Ze gaan in Harlingen wonen en krijgen een dochtertje; alle drie komen ze in Auschwitz om.

Zoon Jacob of Jaap, uit het tweede huwelijk van David van Gelder, komt in 1917 ter wereld. Met twee vaders en twee moeders werd hij goed verwend. Hij overleeft de oorlog:
-----
Joseph Israël Reinhold wordt in 1916 in Keulen geboren. Hij komt in 1939 naar Borne als één van de Palestina pioniers, jonge mensen die zich willen bekwamen in praktische beroepen om in Palestina een nieuwe gemeenschap op te bouwen. De meesten werken bij boerenbedrijven en velen overleven de oorlog, waarschijnlijk door hun hoge organisatiegraad. Joseph, die loodgieter van beroep is, kiest in april 1940 voor een functie bij Spanjaard.

In de oorlog woont hij, net als Wolf Engländer, bij de broers Van Gelder aan de Grotestraat. In 1942 vertrekt hij gedwongen naar Amsterdam, waar hij zes maanden later met Sara Voorzanger trouwt. In 1942 wordt hij op transport gezet naar een werkkamp en dat houdt hij vol tot januari 1945. Ook Sara komt om in de oorlog.

N.B.
Joseph Reinhold heeft de oorlog overleefd. Dat is bij toeval ontdekt door een brief uit een nalatenschap. De brief kwam uit de USA, en is in 1947 geschreven door Joseph Reinhold. In de brief beschrijft hij hoe hij verschillende kampen overleefde.

Deze informatie is door het Rode Kruis bevestigd. Zij ontdekten zijn overleving enkele jaren geleden toen een zoon van hem om meer informatie vroeg over de toenmalige vrouw van Joseph: Sara Voorzanger.

Sara stierf in Auschwitz. Joseph stierf in 1994 - 77 jaar oud - in Jefferson, Ohio.
De steen voor Joseph Reinhold is verwijderd in december 2015

Hier herdacht

Is een steen hier beschadigd of weg? Laat het ons weten per e-mail