Stolpersteine, het grootste gedecentraliseerde monument?

Stolpersteine worden vaak het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld genoemd. Dat betekent dat het monument niet op één plek staat. De stenen liggen verspreid over veel steden en dorpen in ongeveer dertig Europese landen.

Wat gedecentraliseerd betekent

Een gecentraliseerd monument staat op één plein of in één gebouw. Een gedecentraliseerd monument bestaat uit veel losse onderdelen op verschillende plaatsen. Elke Stolperstein ligt bij het adres waar de persoon het laatst vrijwillig woonde of werkte. Het monument is daardoor te vinden in de straten van de steden waar mensen woonden.

Hoeveel stenen er zijn

Er zijn meer dan 100.000 Stolpersteine. De 100.000ste werd op 26 mei 2023 gelegd in Neurenberg. In Nederland en België samen liggen meer dan 15.600 stenen, volgens Stichting 18 September in Eindhoven. Die stichting houdt sinds 2019 een database bij van de stenen in Nederland en België, samen met lokale organisaties, en nu ook van stenen in andere landen.

Waarom de stenen verspreid liggen

Elke steen wordt aangevraagd en betaald door particulieren of lokale groepen, zoals familie, bewoners en historische verenigingen. Vrijwilligers onderzoeken het leven van de persoon en zoeken naar familie. Zo groeit het monument stap voor stap, plaats voor plaats. Gunter Demnig haalt vaak een spreuk uit de Talmoed aan: een mens is pas vergeten als zijn of haar naam vergeten is.

Hoe het begon

De Duitse kunstenaar Gunter Demnig kreeg het idee in 1992. Op 16 december 1992 legde hij een eerste steen voor het historische stadhuis van Keulen. Die steen herinnert aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren. De eerste stenen voor individuele personen werden in 1995 in Keulen gelegd. Vanaf 2000 gaf de stad Keulen toestemming, en het project groeide daarvandaan. Sinds 2005 worden de stenen met de hand gemaakt door beeldhouwer Michael Friedrichs-Friedlaender in Berlijn.

Wilt u weten waar stenen in uw buurt liggen? Zoek op de kaart op naam, straat of plaats. U ziet dan wie er bij een adres wordt herdacht, en soms een foto van die persoon. Er is ook een gratis app voor iPhone en Android.