Stolpersteine liggen in ongeveer dertig Europese landen. Het project begon in Duitsland, in Keulen, en breidde zich daarna uit. Onder meer in de volgende landen liggen stenen:
- Duitsland
- Oostenrijk
- Nederland
- België
- Frankrijk
- Italië
- Luxemburg
- Noorwegen
- Denemarken
- Polen
- Tsjechië
- Hongarije
- Slovenië
- Oekraïne
Het begin in Keulen
De Duitse kunstenaar Gunter Demnig legde op 16 december 1992 de eerste steen voor het historische stadhuis van Keulen. Die steen herinnert aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren. De eerste stenen voor individuele personen werden in 1995 in Keulen gelegd, en in 1996 in Berlijn-Kreuzberg. Die eerste stenen werden nog zonder officiële toestemming gelegd.
Hoe het project zich verspreidde
In 1997 werden in St. Georgen bij Salzburg de eerste officieel goedgekeurde stenen gelegd, in Oostenrijk. Vanaf 2000 gaf de stad Keulen toestemming, en daarna groeide het project. Stenen worden aangevraagd en betaald door particulieren en lokale groepen, en elke steen wordt daarom op verzoek gelegd. Jarenlang legde Demnig de meeste stenen zelf.
Nederland en België
De eerste Stolpersteine in Nederland werden in 2007 gelegd, in Borne. België volgde in 2009. Samen liggen er in Nederland en België meer dan 15.600 stenen, volgens Stichting 18 September in Eindhoven.
In beide landen werden veel mensen door de nazi’s vervolgd. Van de ongeveer 140.000 joden die in 1940 in Nederland woonden, werden er ongeveer 102.000 vermoord. De meesten werden via het doorgangskamp Westerbork in Drenthe gedeporteerd, naar Auschwitz en Sobibor. Auschwitz en Sobibor waren plaatsen van massamoord. In België werden joden en Roma vanuit de Kazerne Dossin in Mechelen gedeporteerd, de meesten naar Auschwitz. Meer dan 25.000 mensen werden vanaf daar gedeporteerd.
Stenen buiten Nederland en België
Stichting 18 September houdt sinds 2019 een database bij van Stolpersteine in Nederland en België, samen met lokale organisaties. Die database bevat nu ook stenen in andere landen. Zo vindt u op de kaart ook stenen buiten Nederland en België. Wie een steen zoekt, kan op naam, straat of plaats zoeken, in welk land die ook ligt.
Wilt u stenen in uw eigen stad zien? Zoek op naam, straat of plaats op de kaart.
Lees verder
Stolpersteine in Nederland: sinds wanneer, hoeveel, waarom hier?
De eerste Stolpersteine in Nederland werden in 2007 gelegd, in Borne. Samen met België zijn het er volgens Stichting 18 September meer dan 15.600.
Stolpersteine in België: sinds wanneer en wie herdenken ze?
De eerste Stolpersteine in België werden in 2009 gelegd. Ze herdenken mensen die de nazi’s vervolgden, zoals joden en Roma.
Stolpersteine, het grootste gedecentraliseerde monument?
Stolpersteine worden vaak het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld genoemd. Dat betekent dat de stenen verspreid liggen, en niet op één plek.
