De eerste Stolpersteine in België werden in 2009 gelegd. In het Frans heten ze pavés de mémoire. Elke steen herdenkt een persoon die de nazi’s tussen 1933 en 1945 vervolgden. Samen met Nederland telt België meer dan 15.600 stenen, volgens Stichting 18 September.
Sinds wanneer liggen ze in België?
Het idee komt van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, die in 1992 begon. De eerste stenen voor afzonderlijke personen werden in 1995 in Keulen gelegd. Daarna groeide het project. In Nederland lagen de eerste stenen in 2007, in Borne. België volgde in 2009. Sinds 2019 houdt Stichting 18 September in Eindhoven, samen met lokale organisaties, een database bij van de stenen in beide landen.
Stenen worden aangevraagd en betaald door particulieren en lokale groepen, zoals familieleden, buurtbewoners en scholen. Elke steen is voor één persoon. Families krijgen stenen naast elkaar, zodat ze weer samen liggen voor hun woning.
Wie herdenken de stenen?
De stenen herdenken alle groepen die de nazi’s tussen 1933 en 1945 vervolgden. Dat zijn onder meer joden, Sinti en Roma, mensen die om politieke redenen werden vervolgd, verzetsstrijders, homoseksuele mannen, Jehovah’s Getuigen, slachtoffers van de zogenoemde euthanasiemoorden op zieke en gehandicapte mensen, gedwongen arbeiders, deserteurs en gewetensbezwaarden, en anderen. Er worden ook stenen gelegd voor mensen die overleefden, bijvoorbeeld door te vluchten of onder te duiken.
Wat staat erop?
De tekst begint meestal met “HIER WOONDE” in het Nederlands of met “ICI HABITAIT” in het Frans. Daarna volgen de naam, het geboortejaar en wat er gebeurde. Op Nederlandstalige stenen staan woorden als gearresteerd, gedeporteerd, vermoord, ondergedoken en bevrijd. Op Franstalige stenen staan woorden als né (geboren), arrêté (gearresteerd), déporté (gedeporteerd) en assassiné (vermoord). Op stenen komen ook namen voor van plaatsen en kampen, zoals Auschwitz, Sobibor, Bergen-Belsen, Mauthausen, Theresienstadt en Dachau. Dat waren nazi-kampen. Auschwitz en Sobibor waren plaatsen van massamoord.
Mechelen en de Kazerne Dossin
In België werden joden en Roma gedeporteerd vanuit de Kazerne Dossin in Mechelen. De meesten gingen naar Auschwitz. Meer dan 25.000 mensen werden vanaf die plek gedeporteerd. De Kazerne Dossin staat ook op de lijst van archieven waarmee u onderzoek naar een persoon kunt doen.
Wilt u de stenen bij u in de buurt bekijken? Open dan de kaart op Stolpersteine.app.
Lees verder
Stolpersteine, het grootste gedecentraliseerde monument?
Stolpersteine worden vaak het grootste gedecentraliseerde monument ter wereld genoemd. Dat betekent dat de stenen verspreid liggen, en niet op één plek.
Wat is een Stolperschwelle?
Een Stolperschwelle is een lange messing strook met één tekst voor een hele groep slachtoffers. Ze wordt gebruikt waar heel veel mensen slachtoffer werden.
Hoe vindt u Stolpersteine in uw buurt?
Zoek op de kaart op straat, plaats of naam, of gebruik de gratis app voor iPhone en Android. Bij een adres kunt u ook een wandelroute langs stenen maken.
