Ja. Sinti en Roma behoren tot de groepen die met Stolpersteine worden herdacht. De allereerste steen, uit 1992, herinnerde aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren. In dit artikel leest u over die steen en over de groepen die worden herdacht.
De eerste steen
Gunter Demnig, een Duitse kunstenaar die in 1947 in Berlijn werd geboren, kreeg het idee voor Stolpersteine in 1992. Op 16 december 1992 legde hij een eerste steen voor het historische stadhuis van Keulen. Die steen herinnert aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren.
De eerste Stolpersteine voor individuele personen werden in 1995 in Keulen gelegd. Stolperstein is Duits voor struikelsteen. Het project wordt vaak genoemd als het grootste gedecentraliseerde herdenkingsmonument ter wereld.
Stolpersteine liggen in ongeveer dertig Europese landen, en er zijn er meer dan 100.000. De eerste Stolpersteine in Nederland werden in 2007 in Borne gelegd, en in België in 2009.
Wie er worden herdacht
Stolpersteine herdenken mensen die tussen 1933 en 1945 door de nazi's werden vervolgd. Het gaat om joden, Sinti en Roma, mensen die om politieke redenen werden vervolgd, verzetsstrijders, homoseksuele mannen, Jehovah's Getuigen, slachtoffers van de euthanasiemoorden op zieke en gehandicapte mensen, dwangarbeiders, deserteurs en gewetensbezwaarden, en anderen.
Er liggen ook stenen voor mensen die de vervolging overleefden, bijvoorbeeld doordat zij vluchtten of ondergedoken waren. Zo worden gezinnen compleet getoond.
Demnig citeert vaak een uitspraak uit de Talmoed: een mens wordt pas vergeten als zijn of haar naam wordt vergeten.
Woorden op Duitse stenen
Op Duitse stenen komen woorden voor zoals:
- Jg.: Jahrgang, het geboortejaar
- deportiert: gedeporteerd
- ermordet: vermoord
- verhaftet: gearresteerd
- überlebt: overleefde
Zoeken naar een persoon
Elke steen is voor één persoon. Een steen ligt voor de laatste woning die de persoon vrij koos, of soms voor een werkplek of school. Op de kaart kunt u zoeken op naam, straat of plaats en zien wie op een adres wordt herdacht. Voor onderzoek naar een persoon vindt u op de linkpagina archieven, zoals Yad Vashem en de Arolsen Archives.
Zoekt u op de kaart naar een adres, dan ziet u wie daar wordt herdacht.
Lees verder
Stolpersteine voor verzetsstrijders en politieke gevangenen?
Ja. De Stolpersteine herdenken ook mensen die om politieke redenen werden vervolgd en leden van het verzet. Lees wat er op de stenen staat en waar u ze vindt.
Zijn er Stolpersteine voor Jehova’s getuigen?
Ja. Jehova’s getuigen behoren tot de groepen die de nazi’s vervolgden en die met een Stolperstein worden herdacht. Zo vindt u de stenen op de kaart.
Stolpersteine voor mannen vervolgd als homoseksueel?
Ja. Stolpersteine herdenken homoseksuele mannen die door de nazi’s werden vervolgd. Lees hoe de stenen eruitzien en waar u ze op de kaart vindt.
