Waarom heten ze struikelstenen of Stolpersteine?

‘Stolperstein’ is het Duitse woord voor ‘struikelsteen’. In het Nederlands spreekt men ook vaak van struikelstenen. De naam klinkt misschien vreemd, want u struikelt er niet letterlijk over. Elke steen is een betonblok van ongeveer 10 bij 10 bij 10 centimeter met een messing plaat bovenop, en de plaat ligt gelijk met de stoep. Het meervoud van Stolperstein is Stolpersteine.

Wat de naam betekent

De naam verwijst niet naar het lichaam, maar naar wat de steen bij de lezer doet. De Duitse kunstenaar Gunter Demnig, die het project bedacht, zegt dat men struikelt met het hoofd en het hart. Om de naam te lezen, moet u zich bukken. Pas dan ziet u wie er wordt herdacht en in welk jaar die persoon is geboren. Wie per ongeluk op een steen stapt, begaat volgens het project geen overtreding. De meeste mensen stappen er omheen zodra ze hem zien.

Waar het idee vandaan komt

Demnig kreeg het idee in 1992. Op 16 december 1992 legde hij een eerste steen voor het historische stadhuis van Keulen. Die steen herinnert aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren. De eerste stenen voor afzonderlijke personen werden in 1995 in Keulen gelegd en in 1996 in Berlijn-Kreuzberg, aanvankelijk zonder officiële toestemming. In 1997 werden in St. Georgen bij Salzburg in Oostenrijk de eerste officieel goedgekeurde stenen gelegd. Vanaf 2000 gaf de stad Keulen toestemming, en daarna groeide het project.

Een spreuk uit de Talmoed

Demnig citeert vaak een spreuk uit de Talmoed: een mens wordt pas vergeten wanneer zijn of haar naam vergeten wordt. Op elke steen staat één naam. Het project wordt vaak genoemd als het grootste gedecentraliseerde herdenkingsmonument ter wereld, omdat de stenen op vele plaatsen liggen en niet op één centrale plek.

De stolperschwelle

Op plaatsen waar heel veel mensen slachtoffer werden, is er een Stolperschwelle, een struikeldrempel. Dat is een lange messing strook met één tekst voor de hele groep. Ook die ligt gelijk met de stoep, zodat u zich moet bukken om de tekst te lezen.

Welke stenen er bij u in de buurt liggen, ziet u op de kaart van Stolpersteine.app.