Een Stolperstein is een betonblok van ongeveer 10 bij 10 bij 10 centimeter, met een messing plaat bovenop. De tekst wordt letter voor letter met de hand in het messing gestempeld. Sinds 2005 maakt beeldhouwer Michael Friedrichs-Friedlaender in Berlijn de stenen met de hand. Het project komt van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, die het idee in 1992 kreeg.
Het blok en de plaat
Het betonblok zit in de grond. De messing plaat ligt erop, gelijk met de stoep. Messing verkleurt buiten: het wordt eerst bruin en daarna donker. In drukke straten poetsen schoenen de stenen vanzelf op. Op andere plaatsen moeten ze worden schoongemaakt. Iedereen mag een Stolperstein schoonmaken, daar is geen toestemming voor nodig. Maak de stenen minstens één keer per jaar schoon.
Wat er op de steen staat
De tekst begint meestal met ‘HIER WOONDE’ in het Nederlands, ‘HIER WOHNTE’ in het Duits of ‘ICI HABITAIT’ in het Frans. Dat betekent ‘hier woonde’. Daarna volgen de naam, het geboortejaar en wat er met de persoon gebeurde, zoals de datum en plaats van arrestatie of deportatie, en de plaats en datum van overlijden. Er bestaan varianten, zoals ‘hier werkte’, ‘hier studeerde’ of ‘hier praktiseerde’. Soms ligt de steen voor een werkplek of een school in plaats van voor een woning.
Wie de steen aanvraagt en betaalt
Stenen worden aangevraagd en betaald door particulieren en lokale groepen, zoals familieleden, bewoners, scholen, lokale stichtingen en historische verenigingen. Een sponsor betaalt een steen. Kosten en wachttijden verschillen per land en per organisatie. Lokale vrijwilligers onderzoeken eerst het leven van de persoon in archieven en zoeken naar familie. Daarna vragen ze de gemeente om toestemming, want de stoep is openbare grond.
Het leggen
Een steen wordt gelegd tijdens een kleine plechtigheid, vaak met familie, buren en schoolkinderen. De namen worden voorgelezen en er worden vaak bloemen neergelegd. Jarenlang legde Gunter Demnig de meeste stenen zelf.
Welke stenen er bij u in de buurt liggen, ziet u op de kaart van Stolpersteine.app.
Lees verder
Waar ligt een struikelsteen precies, en waarom voor dat huis?
Een struikelsteen ligt voor de laatste woning die de persoon vrij koos, voordat hij of zij moest verhuizen of onderduiken.
Wie krijgt een struikelsteen en wie wordt herdacht?
Struikelstenen herdenken mensen die tussen 1933 en 1945 door de nazi's werden vervolgd, onder wie joden, Sinti en Roma.
Hoeveel struikelstenen zijn er, en in welke landen?
Er zijn meer dan 100.000 Stolpersteine in ongeveer 30 Europese landen. In Nederland en België samen liggen er meer dan 15.600.
