De kleine messing plaatjes in de stoep zijn Stolpersteine. Ze liggen in ongeveer dertig Europese landen, waaronder Duitsland, Oostenrijk, Nederland, België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Noorwegen, Denemarken, Polen, Tsjechië, Hongarije, Slovenië en Oekraïne. Elke steen herdenkt één persoon die door de nazi’s is vervolgd.
Waarom liggen ze in zoveel landen?
Gunter Demnig, een Duitse kunstenaar, begon het project in 1992. Op 16 december 1992 legde hij een eerste steen voor het historische stadhuis van Keulen. Die steen herinnert aan het bevel uit 1942 om Sinti en Roma naar Auschwitz te deporteren. De eerste stenen voor individuele mensen lagen in 1995 in Keulen en in 1996 in Berlijn-Kreuzberg, eerst zonder officiële toestemming. In 1997 volgden de eerste officieel goedgekeurde stenen, in St. Georgen bij Salzburg in Oostenrijk. Vanaf 2000 gaf de stad Keulen toestemming, en daarna groeide het project.
Wat staat erop?
De tekst begint meestal met „HIER WOONDE” op Nederlandse stenen, „HIER WOHNTE” op Duitse en „ICI HABITAIT” op Franse. Daarna volgen de naam, het geboortejaar en wat er met de persoon gebeurde. Meer over de vorm leest u op de pagina wat is een Stolperstein.
Hoe komt een steen tot stand?
Familieleden, bewoners, scholen, lokale stichtingen en historische verenigingen vragen een steen aan en betalen ervoor. Lokale vrijwilligers zoeken naar het leven van de persoon in archieven, zoeken familie en vragen de gemeente om toestemming, omdat de stoep openbare grond is. De steen wordt gelegd tijdens een kleine plechtigheid, vaak met familie, buren en schoolkinderen. Er worden namen voorgelezen en vaak worden er bloemen gelegd. Jarenlang legde Demnig de meeste stenen zelf.
Kritiek en wat u kunt doen
Niet iedereen is het met de vorm eens. Charlotte Knobloch, lang de leider van de joodse gemeenschap in München, vindt dat de namen op de grond liggen, waar mensen overheen lopen. Daarom laat München geen Stolpersteine op openbare grond toe. Volgens het project geldt het niet als vergrijp als u per ongeluk op een steen stapt. Is een steen beschadigd, gestolen of verwijderd, bijvoorbeeld bij wegwerkzaamheden? Meld het dan bij de lokale Stolpersteine-groep of de gemeente, zodat hij teruggelegd of vervangen kan worden.
Op de kaart van Stolpersteine.app ziet u welke stenen in een straat of stad liggen.
Lees verder
Wat betekent ‘Hier woonde’ op een steen?
‘Hier woonde’ betekent ‘hier woonde’. Het is de aanhef van veel Nederlandse Stolpersteine en markeert het laatste huis dat de persoon zelf koos.
Hoe leest u de tekst op een Stolperstein?
De tekst op een Stolperstein volgt meestal één vaste volgorde: eerst ‘hier woonde’, dan de naam, het geboortejaar en wat er daarna gebeurde.
Waarom heten ze struikelstenen of Stolpersteine?
Stolperstein is Duits voor struikelsteen. U struikelt er niet over, want de stenen liggen gelijk met de stoep. Wel moet u buigen om de naam te kunnen lezen.
