Auschwitz, Sobibor, Bergen-Belsen: plaatsnamen op Stolpersteine

Veel Stolpersteine noemen een plaats waar de persoon werd gearresteerd, gedeporteerd of overleed. Sommige van die plaatsen waren Nazikampen, zoals Auschwitz, Sobibor en Bergen-Belsen. In dit artikel leest u wat zulke plaatsnamen op een steen betekenen.

Waar de plaatsnaam op de steen naar verwijst

Stolperstein is Duits voor struikelsteen. Gunter Demnig, die de stenen in 1992 bedacht, zegt dat men met het hoofd en het hart struikelt. Om de tekst te lezen moet u zich bukken, want de steen ligt gelijk met de stoep.

De tekst op een Stolperstein begint meestal met "HIER WOHNTE" in het Duits, "HIER WOONDE" in het Nederlands of "ICI HABITAIT" in het Frans. Die woorden betekenen "hier woonde". Daarna volgen de naam, het geboortejaar en wat de persoon is overkomen. Dat kan de datum en plaats van arrestatie of deportatie bevatten, en de plaats en datum van overlijden.

Een plaatsnaam op de steen verwijst dus naar een stap in het leven van die persoon. Hij geeft niet aan waar de steen ligt. Een steen ligt voor de laatste woning die de persoon vrij koos, voordat hij of zij gedwongen moest verhuizen, moest onderduiken of werd gearresteerd. Soms ligt hij voor een werkplek of school.

Niet elke steen noemt een kamp. Er liggen ook stenen voor mensen die de vervolging overleefden, bijvoorbeeld doordat zij vluchtten of ondergedoken waren. Zo worden gezinnen compleet getoond: families krijgen stenen naast elkaar, zodat zij weer samen zijn voor hun woning. Elke steen is voor één persoon.

Kampen en plaatsen op de stenen

Op stenen komen kampen voor zoals Auschwitz, Sobibor, Bergen-Belsen, Mauthausen, Theresienstadt, Dachau, Neuengamme, Sachsenhausen, Buchenwald, Ravensbrück, Westerbork en Vught. Dit waren Nazikampen. Auschwitz en Sobibor waren plaatsen van massamoord.

Westerbork in Nederland en Mechelen in België waren plaatsen waar deportaties vertrokken. Zo'n naam op een steen zegt waar de persoon naartoe is gebracht, niet waar de steen ligt.

Woorden op Nederlandse stenen

Op Nederlandse stenen staan woorden zoals deze:

• gearresteerd: opgepakt
• gedeporteerd: weggevoerd
• ondergedoken: verborgen om niet te worden opgepakt
• vermoord: door anderen om het leven gebracht
• overleden: gestorven

Veel mensen noemen een Stolperstein in het Nederlands een struikelsteen. Wie meer over een persoon wil weten, vindt op de linkpagina verwijzingen naar archieven. Om te zien wie op een adres wordt herdacht, zoekt u op de kaart op naam, straat of plaats.